Shum t'dashtunit vllazën e motra

Para se meja nis jeksaj letër po dua me lup t'falun për shkrim,gramatik
edhe gjuh se tash gjashtdhet e tet vijet jam jasht Malsijet ater mos u çuditni ni gabosha
Vet jam i biri Gjek-Çun Marashit prej Vulet t'sirme n' Keshev.Na jem kên
katër vllazën:Malota a kên maj pari i lem me 1932 e ka met n'pun t'gje-
veris me 1960,Paloka ka le me 1937 e ka dek prej karcinomit me 2002.
Baci ka le me 1936 e vet me 25-12-1938.Nana a ken Age Lulëja e Lul-
Gjelosh Nikës prej Nâr Helmit.Age Lulëja nâka lëshua tepr heret,se vet
jâm kên i vjet e gjys kur ka dek.Katër vllazen kem met pa nan e katër
i kapa Mark Çuni çi ka dek me t'shoqen e s'bashkut jem ken tet fëmi e
tash ka met shpija e Çun Marashit,me dekje t'Ages pa grua e stajanic.
Nikoll Çuni kapa fejua t' bin e Pjetr Lucit prej Spîjet,
Mrin,por u ba i rrezik i math e met Nikolla.Për mos me këput miqsin e
fejuon t' motrën e Mris pas Lulashit,Age Pjetren.Jâshtu errth e dyta nân
për tet fmi jetima.Nuk âsht nevoja mej kuvêt hallet e punt çi jâ dasht
Age Pjetres me i ba.Fmija e Markut jan kên matemdheq se nâ ,por barabar
i grua vetûn me aq mâshkuj,edhe e re pa pas rutin e xhevijedhim për me
kên stajanic mjeft mir ka vetasua e ba detyrat e veta.
Pase errth nusja e Lushit n'shpi tan,Mrija e Pjetër Lucit u martua n'Llofk
pas Kol Minit e jâshtu u përpoqme edhe me i shpi me miqsi.N' kohên e
luftës dyt botnore edhe shum e kem shkua motin te Kol Mini se ikëshim prej
ushtrijet e bombardimit,se buz Kolet ite i peqin ku u pëshehshim.Kola e
Mrija nuk kan pa fmi ater nadoshin si fmin e vet edhe jân kên njerz t'mir.
Gati tân luftet ite shpija pa trima se u hapshin atje-kha me fitua gjâ për
ushqim t' robvet e dikush shkote me bakti ater jem kên mas shumtit vetûn.
Mir i pa mêt ushtrin e Italis edhe jân kên nijerz t'mir,na merrshin n'dor
e na nepshin sheqerra e nuk kem pa trâb prej tynet se nuk na bâshin gjâ
Ushtrin e Gjermanit nuk e pa mêt por e dij se kan luftua Malsort edhe kudra tynet. E pamêt hatrin e Gjok Tom Prêlës prej Grope Zagunit çi kapa met tye luftua kûdra Gjermanit, e pa mêt bombardimin e Podgoricës,e pa mêt kur ka arrdh Pashko Marku ,kushrini,xbathun e gati xhëveshun prej malit kû â kên me bakti e kan xhëvesh partizânt e kan nis jâshtû për shpi.E pa mêt edhe lëgatên tême (t’kuqët e math) çi e kisha n’ato dit t’shtira e hiqsha keq vet e nusja e axhës Age Pjetrja se ite shtir me luftua kûdra t’kuqis math çi ja niste ën kâm eu munote me zân vêt e mos meu hap n’për shtat e me pajt temperaturen posht, se si e dini nuk kempa kurr far medicinet veç me bare shpijet.As sot nuk dij si i thon Shqip atij barit por ishin kokrra t’kuqe çi ishin si ni fishek ater i vête nusja e axhës,edhe sot i thom jshtû,ni shishe bashrakîjet e lagte rubên e ma vête në kâm.Atij barit Croatisht i thon loskavac,Gjermanishte i thon qerrshîja e çifutit edhe sot e kâm ën baçe tême se e kâm gjet ni libër baresh naturale e i regji kokrrat ën rakî e âshtû e pij kajher i got se ite e lezetshime me pi edhe besa mei hâger ato kokrra.E kâmpa blijell farên e mêdrës ën Deçiq e kâm vû ën baçe khâ por nuk ka bî ater maka çua Marku i Lulash Çûnit prej Ameriket e ajo far ka bî e e kâm mêdrën e bukur tash ën baçe e tan çuditen.Vet e blijelli,e thaj ater e kâm për çaj,me mêdër t’but i kem thân dikur çi i rrêjshim bëlet kur u çoshin ën pranvere u dashin prej ulishtet.I blijelli edhe lulat e mûrrîsit pranveres edhe kokrrat(bobet)ën vjesht për mei vû ën rakî(20 dekagram e i litër rakî) ose me tha lule e kokrrat për çaj se jân shum t’mira për ZÊMÊR e për cirkullacionin e gjakut.Ishkova tepër lark me jekto bare ater pova kallzoj edhe i çudi çi ëm ka çudit fort.Tash i vjet âsht bush çi â ken kushrina ême Prêti i Lulash Çûnit buz detit ni dazêm e mika prû bobet e foletës se e ka dijt çi kâm marak mei pa se foleta âsht simboli i Vulêt çi âsht ën mjedis t’katûdit.Vet i kâm ruojt bobet deri simjet e ën pranver i kam vû e kan bî i bukuri jâj gjasht cop e jâshtû e kâm tash edhe foletên. Vet e shkrova jekta se kur e këqyri mêdrën,mêdrën e but (melisên), mûrrîsin fikun rrushin e amerikës ftonin e tash edhe foletën e t’tâna ato t’bîme ater ëm duket se e kâm i grim DEÇIQ buz vetit e jâm i gëzuoshim kur i këqyri ka rriten,ka fletojn, ka lulojn e ka qesin kokrra e mûni jektû mei blijell.Tash e kâm ater kujtoj se jâm ën Malsi Kur kâm shkua ën
Kotorr,shkosha ën spital e t’parên her e kâm mat zjarmin ën jet tême prej t’kuqis mâth e kalote besa edhe 41,por aty ma ûlshin me medicin e ite barabar lëgat e râd. Gruoja e Lulash Çûnit,Agja,ma ûlte me ato kokrra t’kuqe t’qyeme ën bashrakî,u ûlte zjarmîja ma kadal se me medicin por kâm pështua barabar,edhe ën Gjermani e kampa shum her por atje ite diqysh ma kollajt me nalua se ite medicina ma e moderne. Tash jâm paq prej t’kuqis mâth gati 10 vjet por ëm ka përcijell qysh se jâm le e deri sot. Jâshtu na shkote koha e errth muoji fruori me 1945 mâjziu për tan Malsi.Kûdra
Turkut ka luftua Malsija gati pesqin vijet por jekshtû kurr nûk ka bâ
vaki mos me guxuojt Malsija me qit pushk se nuk dite kûdra kuj me qit,
kûdra komunistet Malit Zi ose kûdra komunistet Malsis.Kû jân kên komuni-
stat e Malsis çi e lan Bajo Stankun me marshirat n'për Malet e Malsis e me
me pushkatua patriotat pa kris pushka.Dvetnije i njeri çi e ka njoft Mal-
sin a âsht e mujshim jâshtu me ja vra Malsis gati izet vet e mos meu har-
xhua as i fishek.Çka po thon istorijanat e Malsis,nuk dij belda ka shkrua
dikush diçka për at masaker.Kisha me pa qef me lenxua i studije prej jâj
Malsorit.Vet kâm lexua ni liber t'Prek Grudes por nuk âsht both me çkja-
rua at masakër se nuk muj njeri me besua çi muj diçka jâshtu me tokua.
Dërshe jâtyne izet vedvet ka qillua edhe baba êm,Gjek
Çuni.Âsht kên diku për rrug e i çon i njeri fjal(për inâd ose për nevoj
nuk dihet)se ka hî ushtrija n'Vulaj e det bâj gajret.Çohet Gjeka e duol
samâ çpejt çi mujti n'shpi.Partizânt jân ken edhe gjat ën Vulaj si te kishin dijt se kame dal Gjeka e si te kishin pa prit ën shpi deri çi t’del. E këqyrsha ulicës ka delte e këqyrte her n'tok
e her prej shpijet çi ite plot me ushtri.Ukap n'për shkalla e hipi sipër
e u afrov buz mejet e m'dveti a pom dhêp kâma,se e kisha t’kuqët e mâth
ato dit Nuk e lan shûm me kuvêt me mûa por e kapên dy-tre ushtar e
ekan shty prej mejet atej prej shkallêt e e paç ka pe çojn për pas shpijet
e ater e sot kurrmâ se kem pa gjall.Çka uka vijejt kan mârr me vetin e çka nûk
â begenis kan hap n’për shpi,shkalla e besa edhe n'për vath,kjoshin mâll-
kua për gjithmon.Nuk kem dijt ka e kan çua,deri çi erth xhevapi se e ka
gjet rroktari i Zef Martinit pas Kurravicet rrâx jaj gurit ku e kan push-
katua.Kan kuvêt se e kapa këmishen e çëkyeme ën parmza si meu pa thân.:”Bini qyqe.” Jân kên shum shpijûna, kan kuvêt gati gjithicilli katûd ka jâ, Malsor e Malazes me digjua se çka
po kuvêt halku e çka po flasin vajtort ,por kurrkush nûk e ka kuvêt hakûn
se belda e kishn vra aty n'vorre.Kur nûk mûjti me kuvêt hakûn,se si âsht
e kush e ka pushkatua,Mark Nikolla prej Spîjet e ka lân vajin me at dit e
përgjithmon.Çvar nijerzish jân kên ata Malsor çi paditshin jâri tjetrin e mir e kan dijtë
se kan me vra partizânt ,ose çetnikët per Malsor jân ken barabar se nakan vra jâri e tjetri ,vet nuk dij çka me thân por poja lâ istoris.Pas luftet t’tân jâta çi kan bâ jâshtu kan
rrnûa si zotnît e kan kethijedh e vrâ n'për Malsi e sot thon se e kapa fa-
jin Mali i Zi.Me gjithse e kan pa fajin Malazest kem pa edhe Malsor çi nûk
jân kên shêjta,por mua nûk m'dimote me gjet kush e kapa fajin as jâtyne
fmivet çi kan jet pa baba si vet.Nuk dij mir po megjas â ken me imi natqin e katrdhet e gjasht
n'Këshev u çil shkolla fillore te Gurra e Lecit n'shpi t'Prêl Tomës
me mësuosin Beqir Bajrâmin e jâty i marova dy klasa n' gjuhên Shqipe.
Çohet Mali i Zi e i bjen dërmêt se ,demek,tân jâta Malsor jân vra gabim
e eçojn t’falunit e i prênojn si t'tân trimat çi kan met n'luft kûdra ânmikut
Çilet internâti n'Boka t'Kotorrit për ne çi nâkan met babat ose nânât
n'kohên e luftës.Axha Gjoni shkon e stragat prej zyret e n'zyre,i rregullon
për Paloken e për mua letrat për internât e shkuome n'Kotorr me 1948.
Shtir âssht me i kuvet ato drâma çi u bashin n'âto dit çi u bâshim gati për meu nis
deri çi u paqsuome.Dy dit kje Gjoni me ne për mena pajtua i grim e rrishim
bashk ni tavlin me hâger edhe me përkthye kuvêtin se na nuk e dijshim
kurrni fjal shkijenisht.Shkoshim me hâger,lot për faqe,shkoshim meu luojt
lot per faqe,me fijet prap lot për faqe,kado çi shkoshim,çkado çi bâshim
gjithmon na përcijellshin lotët.A dini me çmua ,vllazën e motra,çvar gazepit
â kên at dit kur u nis Gjoni me shkua n'shpi? Deshtën me nis Gjonin pa u
fal me ne por axha nuk prênov veç me ik,erth e u fali mene e besa shtir u
por nau deshti i her meu da.Shûm ka shkua dita tye me kjaj,dimo Zot,ater
vijen iher,belda,prej Zotit koha kur duhet meja nis rishto e meu pajtua
me rriskun tan.Zoti e kite dhân i nijeri me êmen Preleviq Branko e dite ka-
pak Shqip e jâshtu u munote mene e psoshim shkijenisht.Deri çi nisi shko-
mir both e kuptuome gjûhen as dërshe nesh,Paloka e vet,nuk guxoshim me kuvêt
Shqip dersy tynet se,na thoshin,mapar kem me pësua shkjenishten.Kur ja nisi shkolla kje
mâ kollajt se nûk kishim gê me menua për shpi.Dy vijet nûk na kan lân me
shkua n’shpi e tân rreth gjûhet me pesua mir e besa e kem pesua aq mir
se e kem harrua Shqipen.Për dy vijet n'pushim t'shkolles kem shkua
n'bjeshk t'Nikshiqit,Durmitorit,Zhablakut,se gjithku i kishim shpijat për
pushime t'vers.Kem pas both shetija n'për Mal t'Zi,Kroaci,por t'tretën
vijet kur na lëshuon me shkua n'Malsi ater a kên gëzimi deri n'qijell.
Kur kem tije se kame arrdh Gjoni me na mârr shtir e kem prit at dit,mos
me harrua se Gjoni ose Lushi vishin mena pa edhe e kishin rrugen e banimin
t'paguom sa rrishin mene e nûk e kishin kohën e caktuome.Ka arrdh edhe ajo
dit e bekuome e u nisme per Malsi e na prûn deri n'Milesh.Na kishin garkua
me rrob e me porosija gjith rrugës për mos me hagër gjelm meu ruojt prej
pêmvet,prej buçêt e nûk muni tân ato porosija me i përmêt.I kan porosit
lidhjen e trimavet s'luftes n'Podgoric me arrdh mena pa.Asht çudi se çvar
hysmetit na bâshin e nuk na kan lân përqef me tej n'Malsi se ata e dijshin
se çvar rrneset ite n' katude. Nuk mujshin mena pajt perllun per krye veret
pa na lëshua me arrdh n'shpi.Axhat e kan pa shtir meja pshil gojen halkut,
se kuvêtshin si i ka tret Gjo' Çuni dy fmit e Gjek Çunit çi kan pet pa bab
e nân.Âken bosh e vrrteta çi munohej me kuvêt,deri çi errdhme tash n'pushim
T'tân kan met habitun kur na kan pa,shnosh si molla,veshûn e bathûn si
zoqet e zotnivet.Ka delshim për pi Milesh na teshin trima e gra e dvetshin
e kuvêtshin:Mashalla ,pa Doda e Paloka jan jekta a si? Jashtu deri n'Koder
t'Vulet e jaty teshme Maren e Prêl Dokes e u fal me mua e dveti shqip e
vllazën e motra,besoni ajo, nuk kam dijt me i dhân maje,njoft ekam por
nuk dijta meja këthye kurri fjal.Mashtir a ken kur errdha n'shpi e nuk
mujta meu marrvesh me ropt e shpis,me nusen e Lushit çi m'ka çua n'kam
e jâm bâ gati dhet vijet buz saj e tash nuk muni meu marr vesh me tâ.Nuk
mujtme kurrgjâ tjetr por me kjaj t'dy.Kaloshin dit per dit e kadal vite kaj-
grim kûveti prap e mujshm meu marrvesh prap. Çëpejt kaluon dy muoj e nau
deshti meu kethye n'Boka t'Kotorrit.Kur jâm te Boka e Kotorrit po dua meu ka-
kallzua se Prec Luli(daja) gjithmon m'ka thirr Dod Kotorri edhe pa shkua
n'Kotorr e kurr nuk e kâm dvet përse ëm ka thirr ashtû si te kite dijt se kâm me
shkua atje e ka thirr rriskun têm por kini me tije edhe mashûm jekso anegdotash.
N'Podgoric na prite busi per meu kethye n'internat.Ater mênoshim e njehshim
sa muoj duhet me kalua deri çi t'shkojm prap n'Malsi me bâ qef me shtjerra
e bashk me tijer fmi,me luojt top te Gurra e Lecit me fmi t'Këshevs,megjithse
nuk e kishim hysmetin si n'internat barabar u gëzoshim me mênime çi kem
me shkua prap n' pushim n'Malsi.E kempa kryetarin e internatit faqezi
t'mâth,megjith se nuk guxote mena çpotit e mena sha,gjithmon e gjête
situatën kur nuk e tijejshin tijert e mâs fortit e drote Preleviqin se
ite i njovshim n'Podgoric si fudbaler i mir qysh se kapa luojt me vllan
e vet n' Buduqnost ku i luote vllauv edhe ater se ite majri se Branku.
Kryetari a kên Stalinist e çpejt i erth funi kur hini inforbirou e kan
ardh nâten udbashat e kurrkush ska dijt gjâ për ta e shyqyr Zotit jem
jem çelirua se na ka ardh i prvoborac njeri shum i mir.Preleviqi â ken
edhe njeri muziket e organizote gjithmon diçka mena bâ qefin se ite
gjithditen me ne edhe e kite bânesen ni pavilon buz internatit.
Idit ka shkoshim ën shkoll kalote edhe ushtrija për buz nesh e etijej se pom
Thrret dikush,u këtheva pas mejet por nuk kje kush prej nesh,ater ëm thrret prap
E ehetova se po vjen zâni prej tjetër ân e pom thrret i ushtar.Epaç se po kûvêt me
Komandirin evjen te vet kur e këqyra mamir e njofta Pashkun e Tom Prêlës prej
Grope Zaguni çi ite ushtar ën Kûmbor.Qysh at dit jem tesh edhe çëpesh. Kajher
vite tena mena pa e me têj mene e kur do çi e kem pa fort jem gëzua se mujshim me
me kûvêt me tâ shqip e kur vite prej pushimit ater na kuvête se si jan te shpoija.
Tokov e dijella i her kur erth mena pa e besa e vûn buz nesh me têj e me t’sîll mene
Jâshtu kaloshin javët e muojt erth prap pushimi e shekuome
prap n'Malsi e kalote pushimi e fillote prap shkolla.Nuk dij mir e cilla
ver por megjas '53 vet nuk shkova n'Malsi se paç qef me shkua me verua
n'bjeshk t'Durmitorit e Paloka shëkov n'Malsi e kur u kthëva prej bjeshket
Paloka nuk ka arrdh hala.Têja n'vêt têm e buz mejet veç luga,piruni e dy
çinija jara mê tjetret por nuk e dijsha hala përse nuk âsht ardh e jâshtu
dit për dit tye me prit.Kaj her prej mâllit nuk mujsha me hâger e prit’te
vêti e beshteku e shtrati deri çi erth telegrami çi nuk don ma me arrdh
Ater âsht kên gazepi se ja vêsha vetit fajin çi nuk âsht këthye Paloka.
Mua m'thote mênja se t'kisha shkua me tâ ite këthye me mua por e ka dijt
se nuk ka meu këthye ma.Gati e lëshova edhe vet por pak ka pak tye kuvêt
me mua Preleviqi e kryetari e zânâ vêt deri me 1956.Aty erth xhevapi prej
Beogradit se i duhet tash Mali i Zi mena pajt me harxhime.Kadal,kadal e
shtyn n'komunen e Podgoricës.Jaty u derth gota e nau deshti kush ka kân
prej robvet duhet me shkua n'shpi.Vet i paç rrogat barabar si stipendimin
deri çi te maroj shkollen.N'Podgoric u shkruova n'shkoll me marua edhe dy
vijet për autollakier n'Autoremont n'Zabijell.At vijet tijeme per Vuleviqat
e Zetës,megjas i thon katunit Lajkoviqi e duom na Vulajt me shkua për fest
tynet,se ata ishin shkije(ortodoksa),Shen Pjetrin e Palin e meu njoftua me
rogjak t'ri.Ishin tesh gât Gjoni e Gjergj Prela n'tela t'baktivet tye me
ble bakti.Kur kan trektua jan fal e ky shëkjav thot êmnin Vuleviq e aty
kan hi n'muhabet,prej ka,e kush jan ater jan shkua n'kish Tuzit e jan për-
pjek diku me breza.Kame dvet dikush përse e kuvêta tash ata.Jâty m'ka ra
dërmêt fisi i Brânkut Preleviq se edhe Preleviqat me sigurim jan kên Mal-
sor.Shkjauv nuk ka êmên Prêl e fisi i Brankut vijen prej Prêlet.
Mua m'shkoshin shum fise per krye,per shêmull:Iveziq-Ivezaj,Marash,Ljushiq-lushaj
Kastratović e shum tijer,edhe Branku dite kajgrim Shqip e nuk asht çud mepa kên t'part
e tij Malsor.Ater m'ka iritua fisi Preleviq, si iri nuk mujsha me i kuptua
ato gjâna,por sot e kam horizontin shum t'hapun e sho ma lark se si po bâ-
het puna,e kam dasht ma von për at problem me shkrua,por ma bani fisi i Bra-
nkut e u habita me ta.E marova t'dyten vijet,besa edhe shtir jam pesua nat
rrnes tye u çua heret e tye rrugua per gjith dit prej Vulet e n’ Podgoric kâm,
deri çi e bleva i biciklet ater e lasha n'Milesh e ite pak ma kollajt.
Shtir jam pesua edhe me hâger hên e Malsis,t'lamit,dveshûnit e debathûnit
shtir e kisha me pësime se nuk kite kush mem kallzua jâta çi nuk dijsha
Âsht këthye ërrnesa ême iqin per qin se kurrgjâ nûk ite siç â kên n'internat
Erth edhe e dyta vijet eja nisa por tash fjêsha me Pashko Markun(kushrini)
n'barake t'"Prvoborcit"e ite makollajt me pësim e me pushim.Nuk e dij daten
por erth i letr prej komunes Tuzit 1957 meu tesh n'zyre t'kryetarit e me
mua duhet me arrdh Malota si vllau i math (kujdestari).Hime te kryetari
çi pas atyjte kâm tije se i thon Pashko Marku,u ulme me tej e ja nisi me
dvet për gjithçka mujte meu kujtua si mepa kên te policija.Kur na dveti
sa rroga marr(e ka dijt ma mir se vet)ater e dveti Malota , për se naka
thirr e çili kuvetin për pun t'stipendimit.Gjeverija nuk ka bodh t'holla
per jata ja ka leshua Malit Zi mena pagua e tash as Mali i Zi nuk rrin
me finaci e duon me keput stipendimin tan fmivet çi u ka met baba ose
nânâ n'luft.Nuk mujtme aty kurrgjâ me bâ por çame për shpi fort t'madh-
shime pa qef.I dit u tesh Malota me Tomin e Milivojs çi punote n' komun
t'Tuzit e i kuvêti se çka naka gjet.Besa Tomi u çvudit se nuk ka tije kurrgjâ
për at pun por kame dvet prej kuj ka ardh aj urrnim.
Kalov muoji,nuk po vjen stipendimi e na po presim se
kem shti edhe shum njerz me dvet për at pun e jâ prej tynet a kên edhe
Nikoll Miri prej Qafes Blinit se ka têj mir me Mark Gjolen,posllaniku,
n' Mal t' Zi për Malsi.Erth xhevapi prej Nikoll Mirit,t'hanen çi po
vijen jem t'thirrun te Mark Gjolja.Mua mu deshti te direjtori i punës
Grgur Daboviqi me lup lêje për me shkua te posllaniku e kje i çuditshim
çka dua vet me lup t' posllaniku.Kur jakam kuvet hallet e mija,u çua
n'kâm edhe si i idhun tha "Nije moguće ,ispitat ću ja lično".Tash e kâm
edhe i adut t'mir se Daboviqi a kên prej luftet i nalt(prvoborac).
Shkuome t'hânen te Mark Golja e ka gëjasa âsht mârr vesh me Pashko Markun
e ite illûn si helmi.Nikoll Miri,Malota e vet metme habitun se si na pri-
ti por e paqsov Nikolla ater janisi pa zûç me kuvêt me ne.Nuk mûni kurr-
gjâ për at pun meu dimua se nuk âsht ingerenca ême,nâka thân e tâna ato
problema u duhet mei rregullua me komun t'Tuzit e mos vini ma për krye
Pashkut te vet.U çuome si t'plagosun prej zyret e duolme jasht.Nikolla
nuk pat fjal menê çkjarua illnimin e Markut se nuk â kên nevoja meu
illnua.Pas jâj dy-tri ditësh pom thrret Daboviqi n'zyre me kuvet me mua,
kam kujtuojt se don mem dvet se çka m'ka tha posllaniku,jo besa as seka
permet aspak por edhe av illun si helmi.Nuk a kên i illun për mua por
për Pashkun e horrlleqet e tij e m'dveti se si i thon atij njerit çi ta
ka hjek stipendimin ater i kallzova.E ka çua telefonin e thirr Pashko
Markun e kuveti,jo metâ, por veç Grguri ka kuvet.Maj illun âsht kën se
Marku me ne,por tash illnimi i shkote Pashkut e kur ka kujtuojt se ka
bërtit both ater i ka than kadal e acik"Ti si premala ribica da bi jednom
djetetu palog borca krojio sudbinu i ukidao stipendiju".Nuk e ka ul digj
uosin e telefonit por e ka qit e u ul buz mejet e lypi t'falun prej mejet
se nuk ka mujt meu kontrollua e ni paça probleme eja mem kallzua.Prap na
thirri Pashku por tash kje kuveti i tryshem,po jo kshtu e jo âshtu e kur
erth i pari kan arrdh t'dy rroga e jâshtû deri çi shkova n'ushtri.U teshme
i dit me Tomin e Milivojs,Malota e vet,n'Tus e bjeseduome për at pûn
si nuk ka guxuojt mema hijek stipendimin e si kan reagua t'tân ata çi jân
ken t'njoftuome me at pun.Miku i tij çi e kapa porosit me dvet për mua ka
thân se e ka rregullua punën drejtori i Autoremontit Daboviqi se edhe av
âsht n'komitetin e Malit Zi 'ater i kuvetme se si â kên puna.Malota jâshtu
i idhûn i tha Tomit për se jân Malsort kryetart n'Tus kur na dimojn shki
jet mafort se Malsort e na duhet për gjithçka me shkua n'Podgoric e mej
ânkua shkjaut se çka po nâbâjn Malsort,barrej për Malsi e për Malsor.
E shtunde n'prâmet,nuk e dij daten,âken mê shtira qysh jâsaj dit çi nâ la
Gjo Cuni n'internat t'Kotorrit 1948.Megjith se e kempa stir,kurr nûk mûni
both meja rrit nerën,se tet vijet çi i bânâ atje jân matmira n'jetën tême
se e kem pa hysmetin zotnisht e jo per tjeter.Nuk deshta mem marr dikush
vesh keq se e barazova t'shtunden çi u da shpija e Çun Marashit me dit çi
nâka lân Gjoni n'Kotorr.Po,kur u bashkua ,si gjithcillen shtunde n'prâmet
familja jon para darket e flet rruxarene shpis e bâme muhabet e besa edhe me qesh e me bâ dyzen si â kên dikur ën famile me 20 rop,i thot Gjoni gruos vet,Dranes,meja prû i shishe rakî
Drânja e prûni rakîn e Gjoni e luvdov Krishtin e thot ,jekjo dark âsht e pramja
çi kem me hager bashk.Vet nuk dij si me pershkru at moment,si kem met ha-
bitun natemdhet rop se kagjasa kurkush nuk ka dijt gjâ për at pun veç Goni.
Na nuk kem kjajt por kem bertit se jâshtu diçka kurrkush nuk eka prit.
Kurr nuk kem pa spadije as probleme n'shpi e a kên për ne shok i math.
En nesret vin pleqt me da hallin,nuk kempa koh me mênua për at pun por jau kem lân
Pleqvet me bâ punên e vet siç jân ken bidatet e Malsis.Kadal,kadal pe kûvêsin e pe dajn
Tokên çi e kem pas e nuk dua me gjat me at pûn veç deshta me arrdh ën hise çi
na ka ra si t’bive Gjek Çunit e ata â ken e katrta hise e nê dhan hallin e Gjergj Ucit
çi e kempa ble kur âsht ûl Gjergji ën Rrâxa t’Vulêt e aty â kên i kësoll kû kapa ërrnua
Gjergji me nân, Mare Smaljen.E kem pas edhe do tok rrâx Bukovçit por ata i ra Gjonit
E na nuk mujtme me bâ kurrgjâ për at dasi çi e bân pleqët.Kurr nuk kâm me dijt a kapa
Kûvêt Malota, past drit,me Gjonin për menê ëlshua i grim same godit i kaçorr e meu ûl
Na t’katër vllazën rrâx Bukovçit sic e kempa kûvêt shum her Malota e vet e meva lân t’tân
Hisen e malit.Nuk dij si kimeu xhvijellua puna pas atyjte t’ishim ûl ën fush por ëm thot
Mêdja se kurr nuk e kisha ëlshua Malsin tekishim pa godit shpin rrâx Bukovçit.Nuk dua kurrkuj meja prish qefin,por âsht ken sevap menêpa ëlshua i grim fush veçme godit i grim
shpi se t’tân jem kên me rroga gjeverijet.Jâjo varr ka met jâtje dikû mrên e ka mem përcije-
jell deri ën vorre por nûk kem çka me bâ se belda jâshtû ka da Zoti.Dy vjet para ushtrijet
jan ken matbkurat vjet ën jet tême megjithse e kam pas shtir pas internatit meu pësua nat ërrnes çi â ken ën male tona.Shum t’neruoshimit vllazën e motra për mua â kên
ëndollje e malle me têj buz pleqvet e me digjua muhabetin e tynet, me digjua ka i bjeshin
e i knoshin Lavdës,ëm rrullej ëlkura e tân shtatit kur i tijejsha kâtkat e trimnis e t’burrnis
e përmêtshin tân ata trima çi e kan derrll gjakun për Malsi ose kûdra Turkut ose kûdra
shkjaut Kâmpa bâ be se kur t’ktthehem prej ushtrijet kâm me shkua prej deret e ën der
n’për katûde t’Malsis e me blijell muhabete,kûvête e kâtka n’për popull se ater jân kên
hala burrat çi e kan paj’mêt qysh kushtrimit me t’11 e deri nato vjet çi shkova ushtar.
Kâm pa njoft shum trima prej Hotit,Grudet e Trijeshit e têj afêr tynet ka kuvêtshin
historin e Malsis se e kâmpa nafak kado çi shkoshin axhat ëm merrshin me vetin.Kur ishin
logjet per Zoj t’Grudës ën Tërgaj ose te Gurra e Lecit ën Këshev e për Sh’Njon te Radeqi
e te Krevenica.Detëm falin t’tan e paçin drit se majlezeçimi ëm dukej Ded Nika i Skorraqit
se e shkosha shum motin te Mark Gjo Nik Pllûci,te Pjetër Luci e Mark Nikolla ater u bashkoshin te Radeqi ose t’dijellêt te kisha.Mûa ëm dukej shum i mêtshim e njeri i pashim e i neruoshim prej popullit Kur isha Nar Helm te Lul Gjelosh Nika(bab gjyshi)
bashkoshin te Kroni i Helmit ose te Vitoja e kurrgjâ nuk tollte pa mua.
U kënaqsha tye me digjua jâto kâtka, n’për logje,jâto piska,fyelli,qytelija e masfotit lavda
kan hî thell ën zêmêr e nuk muj kurrkush mei xijerr prej atej sa tekâm shprtin gjall. Edhe tash ka poi shkruoj jekto fjal pom rrullej ëlkura e pom rrah zêmra ma fort e ma fort.Pom duket si sot kur e digjosha Gjergj Ucin kur i bite lahutës e merrte mellodin e rruxares s’shpis i folte uratët me lavdë e megjas mei ra lavdës si Gjergji nuk e kapa Malsija,por i shkreti nuk ka mujt mei kënua.Nuk mujta me pajt fjalen e me plotsua qefin e me bashkua bukurijat e Malsis me
bashkua fjalt e urta çi i flitshin burrat e Malsis,me bashkua t’mirat e t’këqijat pa meja prish
qefin kuj e sot kisha mei lenxua e meu knaq,jo veç vet por shum e shum çi kite me pa inte-
rese nato shkrime çi i kisha bâ tisha këthye pas ushtrijet ën Malsi.Âsht çud e mâdhe çi nuk
âsht gjet i njeri me bashkua aso kûvêtesh,katka trimnijet e burrnijet,gjakmârrjesh çi kan
tokua ën Malsi ën shekullin e kaluom e kush e din se sa jân kên.Kur do çi vi ën Malsi gjithmon lypi e dëves a ka qit kush noj libër për malsi e prej Malsorit se kisha mepa qef me lenxua diçka për Malet e Malsis diçka çi e qet prej krejes vet, ose ka tije prej dikuj, diçka çi kite mei vijejt dikur komit s’yn çi kame arrdh pas nesh.Jo besa nuk muni me gjet gjâ çi kisha me mujt me pësua gjâ mashum se dij vet prej kûvêset, prej kâtkêt çi i kâm edhe sot(Zharrnicên Pronin e That, Lahutên e Malsis e shum e shum tjera se nuk muni t’tâna mei nje)se mos tishin kjên jâta njerz prej popullit çi i kan qit kâtka e përgoj prej brêzit e ën brêz me Gjrgj Fishtên bashk.Çka kishim dijt na sot për historin e Malsis?Veç ni libër, ma kapa dhan i kushrî êmi kur jam kên ën Gjermani ,Sinishta Nikolla, po thom kushri se vet e kâmpa gjyshen(nânên e babës) e Nikolla nânên e vet prej Trijeshit,prej shpijes Prêl Matit,ater ëm vjen si kûshri.Librin e kite shkrua i biri i Gjo-Mirash Stanit, Prêk(Gruda)Stanaj si ditar qysh me t’39 deri me t’56.Jâty e shkruote luftên e dyt botnore,urtijat e trimave Malsis kûvêtet e nuk i merrte prej tjerave libra siç po bâjn sot shkrimtart e sotshêm.Prêka kagjasa kite pa marr pijes n’për bashkime çi i merrte parija e Malsis e jâso librash nuk muni me gjet sot.Kush do çi pe shkrua librin per Malsi,sot, gjithçka po xijerrin prej arhivêt ën Cetî e prej tjera librash çi i ka shkrua dikush tjetër qysh Millan Sufllajit, Mark Milanit Gjergj Fishtet e tijervet por kurrgjâ drejt për drejt prej antarvet e atij shekulli t’kaluom . Besa shum jan thirr vajet, qit kâtka, shum jân bâ muhabetet n’për bashkime,n’për logje çi i kapa Malsija dikur e prap po thom e i qin her duhet me thân qysh me ’45 e deri sot e kem shkua motin fjetûn por maskolljtit âsht meja lân fajin dikuj tjetër për t’tân horrllêqet çi i kem bâ e për t’tâna t’mirat çi nuk i kem bâ.
A din kush sot mem kallzua se sa Malsor kan met prej komunistêt qysh me t’45 deri sot e sa
Malsor kan met prej plumit ën Amerik e sa arkavola kan prû balonat prej atej.Motra e
vllazên âsht gjynaf çi kan kalua t’tâna ato rreziqe pai përmêt pai qit ën letër e me mujt
dikur,dikush,mei lexua edhe gabimet çi i ka bâ Malsori ën shekullin e kaluom se t’mêçim
kurrgjâ nuk kem pûnua qysh me 1945 e deri me dit t’some.Gjithmon kem prit menaj bâ
dikush tjetër puntë tona, e kem harrua fjalën e Zotit çi thot:”Dimoji vetit ater kam met dimua edhe vet.”Mir jaka dhân êmnin,Nik Gjetja,libri s’vet “Në hijen e heshtjes”se gati iqin vjet
kem ërrnua në hijen heshtjes.Libri i Prêk Grudës â kên i pruom ën kohen e Jugosllavit e nuk â guxuojt meu publikua e ka gjasa âsht i pruom edhe sot se kurrkûn nuk muç me gjet as sot me ble ën Malsi edhe jâm çudit kur nuk e gjeta e nuk din kush për tâ në për dugâja librash.
Prap treta e u këtheva ën kohën e sotshme se ëm bje diçka dërmêt ater po drua se po harroj.
Për jâto t’dy vjet para ushtrijet dua edhe diçka tjetër meu kuvêt,t’neruoshimit motra
e vllazên.Rrugosha shum prej Vulêt e ën Podgoric e njoftosha shum nijerz,trima,gra edhe
besa varza.Poezija ême kallzon shum për dashtni edhe jo kot se dashtnija âken dikur e
tryshme,dashtnija â bâ pëshehaza e jâta âken lezeti i saj.Me dy-tri fjal po dua meva
çëkjarua at koh, dashtnin e mocatarvet,me prezentua rinis t’soshme se rinija sot nuk din çka âsht dashtnija,sot dashtnija nuk ka lezetin e dikurshëm,lezetin çi nuk muj njeri me kûvêt se
dashtnija âsht ën zêmêr,atje thell dikû çi nuk muç me xijerr e me fol me fjal ose me shkrua
e me çkjarua me kalêm se ni muç me xijerr prej zêmret ater nuk â’ken dashtni e vrrtet.
Me 1957 ite i dit e bukur e hâne pranveret te Ura e Dinoshës tye u ûl Podgoric.E sho i vajz
tye u munua me i barr drûsh mê gomarit.Jâshtu tye u afrua mua ëm thote medja se ja kite
marr ana gomarit.U falme me”nâtja e mir”e dveta se çka e ka gjet e met saktë ja kite marr
ânâ gomarit e besa me qef i dimova e i barazuome ântë e tye u ûl kadal pas gomarit i trnuome
dy-tri fjal e me jâaq u dame se ne na kan zân do shokët e mi e shkova me ta për Podgoric
Mu dhêpti ajo vajz se mu dukti se â trypnua tepër fort por nuk dij a âsht trypnua prej mejet ose prej atynet çi nakan zân e çi e kan pa me mua.Shokët e mi dvetshin per at vajz por vet nuk
i tijejsha se i kisha do menime çi ëm shkoshin për krye e isha i habitun.Shum varza kam tesh
e njoftu por jekshtû kurr nuk ka bâ vaki mem shtî aq fort ën mênime.Jâaq shkurt çi ja paç
syt e saj kujtova se kan shkëlzye diqysh ma trysh se âsht normal.Nuk dij se si me përshkrua
at moment e ëm ka çua ën mênime çi nuk i tijejsha shoktë rrugës,nuk tijejsha profesorin
ën klas ka kuvêtëte e isha si i tretun,ën parrmza e kisha i shtrges.Nuk dij me kuvêt at nëdollje
se ëm vite çud se ën internat kempa varza shum e ishim gjithditên bashk, kâm tesh varza
ën pazar,kâm çobanesha ën Cem verës tye u la,kâm tesh varza te Gurra e Lecit,te Vitoja e Radeqi,Krevenica,poti ën shkoll,motra e vëllazên, gati gjysa e klasës ishin varza ën Kish
t’Tuzit e mos mej nje t’tâna vêse kû kam tesh varza por jekêt moment nuk mujta me harrua
Nuk dijsha si e ka êmnin, kush âsht e prej ka âsht as t’dytënher kur u teshme nuk mujta shum me kûvêt me tâ se ka tokua me do gra e nuk deshta mei hi asaj pun tepër thell , nuk deshta
mei bâ gjeder.Jem këqyr me i grim t’qeshun e kjeç i grim ma i çëlirt e vet e vazhdova rrugën
me shok t’mi.Jâshtû kaloshin t’hânet e t’êjtet e përgjithcillen her kishim diqysh ma shum
koh për ne, eja dijsha êmnin e prej ka ite e shum gjânâ çi na interesoshin.Kadal, kadal e
caktoshim edhe kohen meu tesh te Ura e Dinoshës e jâshtû ja nisi dashtnija jon.
Për gjithcillën her çi u teshëshim u njoftoshim mamir,jem çëlirua i grim prej trypnimit e shkoshim bashk megjithse nuk ishim vetûn e tash as halku nuk na këqyrte shtrêmt se jân
klimatizua me njoftimin tân e nuk u çuditshin ma me ne.Kajher,pas shkollet,delsha ën tela
me pa a i ka shit drût e besa mu dhêpte kur e gjêsha me drû t’pa shituna.Mua ëm shkote për krye puna e saj se si mei dimua me ato drû e mos me têj ën tela me drû t’pa shituna deri prejnâtet ater dikur ëm shkov mêdja për shokët e mi ën shkoll edhe besa për profesora me i dvet: au duhen drût për zjarm.Qysh se i dveta e deri çi m’kan dhan xhevap kan kalua dy-tri dit se u duhej me kûvêt me rop te shpija.U lajmuon besa boll e tash nuk kameju dasht me têj me drû as i dekik ën tela por fill mejau çua te shpija,dikush dote t’hânen,dikush t’êjten e jâshtû i shitëte pa me ça kryet se ka don me drû.Aty bâna vêt edhe për shoqe t’saj e ma rritshin besa nerên e jâshtû u njoftova me shum varza e u bânâ si heroj dërsh varzêt edhe besa gravet.
Kajher i duhej edhe t’shtûden me ûl drû Podgoric e besa nau gëzoshim asaj pûn se u shihshim ma çëpesh edhe t’stûden ite ma pak halkë e mujshim ma lirisht me kuvêt e mei lakmua
jâritjetrit. besa u bâna trektar drûsh se tridhet xânsa jan ken ën klas tême e mundsha me shit, ater ma rritshin nerên varzat edhe besa prindja e xânsavet se nuk kishin ma kujdes per me
lyp drû n’per pazar. Jâshtû fitosha njoftsi se vet jâm kên si jabanxhi ën Malsi se jâm shkua si fëmi ater pas tet vjet si mepa ra prej qijellet me shtatëmdhet vjet kthehej ën Malsi.Motra e vllazën u lutem mem fal çi nuk poja përmês êmnin se nuk kime ken bukur prej mejet pas tridhet vjet çi e kâmpa shkrua poezin për kujtim e për shêmull se sa e bukur â kên dikur dashtnija ën Malsi me Malsore e ni kjoft se publikohet akurr poezija ême det krîjohet për gjithmon jâjo bukuri e lezetshime çi edhe ju kini me lexua e me kuptua se sa thell hi dashtnij e sakt ën zêmêr e jâtje zên vêt sa tijesh gjall.Për jâta kime kên bukur prej mejet sot pas
pësdhet vjetvet çi peshkruoj jekêt biografi për meu njoftua ju,motra e vllazën, si lenxuosa
me dijt se kush jâm e çka ëm ka gërmua me shkrua do sene për Malsi,Malsor e dashtni e mos mei bâ kurrkuj gjeder.I dit tye me prit te Ura e Zharrnicës si përgjithcillên t’hâne e meu për-
pjek e sho se po afrohet gomari i saj por pas gomarit ite tye arrdh i grua çi nuk e njofta.
Gruoja flet “Nâtja e mir”e zên vêt e dvet :”A je ti Dod.”Vet ja këthej me mir se vjen e i thom po,vet jam Doda.Kûvêti se âsht nânâ e filânes e nuk mujti sot me arrdh por e ka porosit
Memu lajmua e mei kallzua se ka don me drû.Mua ëm vite edhe gâllshim me kûvêt ën
Fîllim me tâ por kadal-kadal u lirova pak se ajo kje e çilun me mua e djite shum për mua
e jâshtû tye kûvêt kem arrdh ën Podgoric e i kallzova se kû i duhet me i çua drût.Nânâ e saj ite i grua e mir edhe besa daji e kem shkua mir por bidatet ose belda edhe risku nuk ka da mena bashkua për gjithmon se baba i saj e ka dhan pas jâj tjetër djal e nuk kem mujt kurrgjâ me trnua.Kur te kuvês jetên tême çka ka toll pas ushtrijet ater kini me mujt me marrvesh se sa fort i prî njerit rrisku e kagjasa nuk mûj njeri me trnua ikballin e vet se âsht i shkruom dikû.
Tash kisha medasht mei shkrua dy-tri fjal për dashtni t’dikurshme e t’sotëshme se nuk muj njeri mei barazua , dikur e kempa dashtnin për vetin,vajza e djali,e jem kënaq pshehaza tye me dasht jâri tjetrin,tye mej lakmua jâri tjetrit, tye me këqyr me bisht t’synit pëshehaza,tye mei bâ sy e tye meu rrok kur nuk na shihte kurrkush e jâta e bâte dashtnin t’mrrekulluoshme, jâta e bâte dashtnin t’lezetshime e jâty ite bukurija e dashtnis.Shum t’neruoshimit motra e vllazên,a muj kush sot mema përshkrua dashtnin e sotëshme? Meva kallzua t’nerejtên,vet nuk muni se nuk dij për kâ âsht jekjo dashtni,a âsht për vajz e djal a âsht për kallabllêk çi kalon për buz kllupet kû jân djali e vajza tye meu lûpî ose, me ner me thân,tye hip jâri mê tjetrit gati lakuriq.Nuk dij se ç’far lezetit kan djali e vajza meu rrok dërsy tan halkut,dërsy babet e nânet e ajo dashtni çëpejt ç’katrrohet e nuk e ka motin e gjat se ajo nuk â kên dashtni për lezet,nuk â kên e saktë e dashtni e paharruoshime se pas dy-tri dit,ose jav,ose muoj shkojn me do tijer.
Pashko Marku(kushrini êm)past drit,e muor i shtrat ën barake t’Prvoborcit ën Podgoric
për mos meju dasht për dit me dal ën Vulaj ater fjêsha metâ t’marten,t’ëmkurr e t’prêten
se t’shtûden delshim ën shpi e t’hânen u ûlshim prap e kaj her delsha edhe t’hânen për meja
bâ qefin asaj vajz e vetit megjithse nuk ite kollajt por dashtnija nuk dvet për shtirsija.
Nuk jam i pêtuoshim me nafak tême se e kâm i shoqe t’mir e puntore edhe e kâm huladin
e mir e tan jekta çi e përmêta kallzojn katërdhet e shtat vjet çi i bâna me gruon Danicën ën
kunor shêjte çi nae ka dhan Zoti e jâjo dashtni çi â kên dikur ka met ën zêmêr si kujtim
se â kên dashtija e par e thon se ajo kurr nuk harrohet e nuk muj me i bâ gjeder kunorës
ni âsht e shkruome prej Zotit e egzuome prej ropit.Sot vet nuk muni me marrvesh varzat as djelmët me gjithse nuk jâm i mrapametûn as konzervativ se e kâm kalua gati tân Europên e gati 30 vjet jâm kên jasht Croacijet.Sot kur ecin n’për ulica lakuriq e kur i hipin jâri tjetrit pa pas trâb as trypnim prej nânet as prej babet as prej halkut si bakti barabar e jâshtû shkojn trakatër vjet e martohen ater jan bashk i vjet a dy me fmi ose pa fmi e dahen e shkon gjithicilli për rruga t’veta si mos me pa tokua kurrgjâ.Çka kame kên me jâta fmi,çka din sot rinija, çka âsht kunora.Jâta djelm e varza nuk e duon jâri tjetrin,ata duon mei kallzua halkut se e duon jâritjetrin e jo dashtni për vetin, jâso dashtnijet nuk muj me shkua gjat se ajo nuk egziston.
Shum t’neruoshimit motra e vllazën kisha mepa shum e shum me kûvêt por nuk âsht gjasa
meva mërzit tepër shum me jekto kûvêse se poezija ême kalluzon se si jân kên dikur
dashtnijat ën Malsi.Vet kam mujt meja bâ si Noshi i Martin Gjeloshit se edhe ajo kite prênua
me vijell vajzên e me ik,por zaher nuk nae kapa shkrua Zoti me prit dekjen bashk
Me 1958 jam kên me rini t'Podgoricës si,se gjithmon kâm dasht mekên dikû e me dikân,
vullnetar me punua xhaden e vllaznimit n'Sloveni (Novo Mesto) kur erth
telegrami çi m'duhet meu kthye n'shpi.Kur perina n'shpi,telegrami a ken
për ushtri e shkova n'komand t'ushtris meu mar vesh me ta.Madhan letren
e thot i kam tri dit meu gatua,se regrutat ishin shkua t'tan e mua mu
deshti vetun per Karllovac(Kroacija).Besa n'per Karllovac kam kalua
kur jam kethye prej Sllovenijet.Tash dua me kuvet i anegdot,ni âsht
anegdot se n'Âutoremont a ken i mjeshter prej Zagorjet(Kroacija)e i
martuom prej Karllovacit.para se e ka lëshua Podgoricen, maka dhan adresën
e miqvet n'Karllovac ni kjoft sen se kaloj asajte meu kethye eme pushua
ose belda vi atje ushtar.Drago Karaxhija ,i kan than ,edhe jaka nis me punua
n'Autoremont Karllovac e ka banua te prindja e gruos.Kur erdha ën Karllovac,
n'ushtri nuk mujta kurrqysh meju javit pa dhan besën ushtarake,ater errth
edhe ajo dite tuk kâm dal pazar kâm shkua me lyp,dveta për adres e nuk kje
shtir me gjet.Jan kên nijerz t'mir e m'kan prit mir e me qef e hagra e piva
kuvêtme e jem çudit t'dy se çvar rriskut kje çi m'çov bash aty ku deshtme.
A nuk âsht çud kur ta qet êmnin daja Dod Kotorri e shkoj ën Kotorr? A nuk
âsht çudi mepa mjeshtrin prej Karllovacit e çohet e shkon e këthehet për
Karllovac e thot ni t'pruft rruga atje e manep adresën,meju lajmua,ater
ma çojn letrën për ushtri për Karllovac? A nuk âsht çudi mos mem zhvêndos
ushtrija dikû tjetër por zânâ vêt n'Karllovac? A nuk âsht çudi meu zhvêndos
mjeshtri me bânes e afrohet hadhës asaj vajz çi mavon e kâm martua?A âsht
çudi mem kqyr për pixherit ka kalosha xhades për buz shpijes hadhës e vet
nuk dijsha gjâ për at pun,deri çi m'ka thân kur jem njoftua?
Tash t'neruoshimit vllazen e motra pleqnonije ju a ka mujt tryshej meu
xhvijellua rrnësa ême veç jâshtu si e ka shkrua ZOTI
Kur do çi mujsha me xijerr lêje me dal jasht,shkosha e bâshim qef edhe kur
nuk ëm bite me dal pazar, ater vite Dragu e ëmxijerrte e jâshtu shkote moti ushtarak.
Dragu ka trnua banesen e tash e kisha ma lark me shkua por na leverdis e
kisha shkua edhe mâ lark për jâta çka ëmka gjet.Âsht shoqnua me kojshi
e shkote te i famile me pi kafe,edhe ata vishin te Dragu e jâshtu sot e neser
e errth kuvêti se e ka ajo grua i nipe(t'bin e vllaut)i vajz t'bukur për
martes.Errdha vet t'dijell te Dragu me tej e kuvêtme për at pun si i ka
thân Mara(halla e asaj vajz)e kam pa gê me mênua se ishin maspaktit tet
killometra deri te kasarna por as n'fûnd mêtvet nûk e kâm pa at mênim .
Raç me fjet e prap mênosha për at kuvêt çi e bânâ me Dragûn e m'shkov mênja
te fjalet e Gonit kur jam nis per Kroaci e tha: "Keqyr e gjêje punen atje
pasi t'ka tha mjeshtri meju lajmûa edhe belda martohej,se atje jân tân ka-
tolika,e hiqu jektij horrdhekut,ake pa si ta bân ater me rroga tâ dasht me
ju lut shkjaut met mbrua prej Malsorit."Shum kâm mênua edhe per fjalt e Gjo-
nit por a ken tepër heret me mênua nâto pun se nuk ite kalua hala vijeta
çi kâm ardh ushtar.kalon koha e vjen dita e njoftimit e vet e kâm pa at vajz
t'parën her kështû en t'gjall se sliken mâkan çua jâj dy-tri dit përpara.
Mua m'tha mênja se levrdiset meu tesh me at vajz.Vet kalosha xhades për buz
asaj shpi t'hallës e nuk dijsha se vite me gruon e vllaut jekhâ e kqyrshin
për pixherit ka kalosha asajt me shkua te Dragu e Marica,i thoshin gruos.
E kem caktua diten,e dijell a kên,e shkuome Dragu me grua e vet ni katun
jâshtu ânet rrugës madhe e me pak shpija.
Shpija me tri oda përpara e i kuzhin mrapa,i jeveri e madhe për san
edhe jâj 3X4 m e lelluome për 2 lop.Vajza kite dy vllazen e i moter e bab nân
Për ater i famile e rregullume t'tân punoshin pos nânâ e Danices,jâshtu e
ka êmnin,i vlla e motrën i kite t'martuom.Jâshtu hime n'kuvêt për jari tjetrin
se prej ka jâm ç'fe kâm,ç’far ropsh kâm. Hâgërme e pime e bâme qef ater u
çua baba e foli për tân famile çi t'tân kjo pun rrin te na e mos u gutni
e me gabua por kadal-kadal e menoni mir se çka bani e kurrkush nuk ka me
pa fajin veç na t'dy e ropt e shpis nuk kan meu berzije.U çuome e shkuome e
vet visha edhe çëpesh e u shihshim edhe n'pazar.Epruni Zoti e nuk shkova
kurrkun tjetr, se ëm lan me pesua ni kurrs për mei prit ushtrin e re.Vishin
e shkoshin për gjith tre muoj,kur i dit vijen i njeri pas mejet e ma vên
doren me krahit ekur u këtheva,iqethûn,petkat ushtarak,faqja si e njofshim
por nuk dij mei dhan maje prej ka e njo’.Kur foli,u qesh e tha Boka e Koto-
rrit ater m'ra dërmêt se kush asht,Sqekiq Vukosav,jem kên n'internat bashk
tet vijet.Pas jâj koh prap tolli diçka t'papritun,vijen prap i ushtar i ri
prej Malsijet,atâ e njofta tuk e paç e shum jem luojt bashk Nar Helm.Tash
kâm arrdh vet pas shpinet e jakâm peshil syt me dor e ekâm dvet apom nje
jâshtu i shuomi me petka civile n'dor e i qethûn,si mekên i tretun prej
gëzimit kem kjaj te dy.Kûdo çi kâm mujt u kâm dimua t'dyvet se jâm kên
i grim majmâth me grada.E kâm pa i kapidân t'mir,kapidân luftet e jo shko-
llet e ite me banes buz ktyne miqvet ater nuk kisha problem për lêje me dal
pazar ose te vajza,ater edhe Lekes,harrova meja përmêt êmnim i birii Zef-
Baca Gjekës i kushri dajêt Dedvukaj,ja xijerrsha lêjen me dal pazar.
Jâshtu kalote ushtarlleku e Leka kaher shkov diku tjeter e Shqekiqi nalov
n'Karllovac.Shna Zefit me '60 u bashkuome te ropët e Danicës meja përhajrua
gjyshes ditën e êmnit e e caktuome fejesen me 21 prill.At dit pahet djali i
vllaut n'kish e kem me ba edhe fejesen tan.Shum her e dëvetsha vetin pash besën e Zotit a kâm me mujt me harrua Malsoren.Iher kur jâm kên ën pushim prej ushtrijet e kâm tesh ka û ulte Podgoric me nân e me do shoqe e ûli rubên e barrll i grim mâ posht, kur u afrita, për mem kallzua se âsht e fejuome e nânâ e saj u fal me mûa e ëm njofton,demek:”Jekjo âsht bija ême a e nje Dod”thot nâna e saj për jato çi nuk dijn se kem shkua bashk.Mashûm se i vjet ka kalua por varzat edhe shtir i harron njeri po thom vet por kjoshim shnosh se nuk kem çka me bâ. Vajza e ûli kryet por barabar ja shtrguome jâritjetrit dorên ,Ater ëm dveti nânâ e saj:”Kû je ti Dod tash?.,i kallzova se jâm ushtar e kâm arrdh ën pushim me pa Malsin.Nûk i hina muhabetit ma thell se nuk deshta mei bâ gjeder se ite e fejuome.Jâty u dame e kurrma nuk jem pa e nuk dij kû âsht.Dikush po thot se ka shkua për Amerik por kjoft shnosh e me nafak.Kur ëm bjen dërmêt kajher, edhe sot,ater e dëves vetin:a i bjen asaj dojher dërmêt rrugat tona,qefi yn, dashtnija jon,megjithse âsht e martuome si vet barabar edhe kisha me dasht tite e gzuoshime e kënaqun me burrin e vet, si ç’jâm edhe vet me gruon tême, por pai bâ gjeder vetit a e ka harrua dashtnin tân.E dij se kurr nuk kâm me dijt se simjet kâm mei bush 70vjet e jem lark jâritjetrit e nûk âsht e mujshim me dijt gjâ për tâ as ajo për mua
Kur e kryeme fejesen e kem caktua ehde diten e dazmes me kên me 4-6
megjas a kên Korbi i Krishtit se prej ushtrijet kâm meu lëshua me 27 maj
e me 28 ja nisi me punua si autollakir te mjeshtri Dragu e i thon auto-
remont Karllovac.At dit çi u xhvesha mi pruni Danica(Danica asht kroatisht
ullini i drites) dveshmet e deri çi ka ardh n'shpi,ka ardh zani se kâm hip
n' balon e kam shkua per Mal t'Zi,kam ik e nuk kâm meu kethye ma.Danica maka lân bicikleten për mos me ardh kâmë e kur e ka tije at mârri u ka thân
jo more nuk ka shkua me balon por me biciklet tême se jakâm lân det shkoj
etâ.Prejnâtet perrîna vet me biciklet e u pëshil goja grave s’katûnit.Besa
shum ushtari ka ik e i kan lân varzat têjun edhe padijt,e shkreta kur e
lëshon qeni ushtrin.Jektû me ne âsht kên tepër primet e me dal pûna trysh e dashtnija â’kên e tryshme, me ropt e Danicës jâm lill fort se për krye
vjetet kem shkua bashk.E dij si sot, se â’ kên e prête,t'shtune jakâm nis me
pûnua e kâm bânua deri dazmet te miqt se kan pa vêt bodh.Vet i kâm lajmua
ropet se nuk kâm me ardh tash i her n'Malsi se kam nis me punua e për i jav
dit dua meu martua.Ni mujt kush me arrdh n'dazëm e me mi pru do letra prej
Kishet çi nuk jâm kên i martuom. Paloka ka vonua edhe fort e errth veç dy dit
para dazmet e frati nuk dote kurrgjâ me ba pa letra.Ukrye edhe ajo pûn e u
martuome e kumart e kunores kjen Dragu e Marica si prej mejet Paloka e Shqe-
kiqi,kapidâni edhe do jalldasha prej ushtrijet e kje dazem e bukur.Për mua
nuk kje shtir me zan vêt jektû(Kalinovac i thon katunit)se isha i pësuom
me kên jasht Malsijet e shpijet ekam has n'nijerz t'mir,puna ma pëlqye se
edhe kumarën e kisha t'mir.Me 1960 n'vijesht errth masparit telegrami ater
edhe me telefon m' lajmuon se a rrezikua Malota n'pun t'gjeveris ka has
ni min t'pa çëprazun.Hala âsht gjadh por nuk ka gjas me pështua e samapar
çi t'muni mu nis për Malsi.balonat nuk jân kên për dit e u nisa me Danicën
me tren prej Zagrebit,përkrye Sarajevet e ka Podgorica.Gjat bâni rruga e
e deri çi perrime,Maloten e kan rëmua.E mramja fjal â kên:"Ka gjasa Doden
nuk kâm me pa ma." Vet e Malota jem kên jalldasha t'mir,se kado çi m'duhej me shkua vite edhe Malota me mua si mâj moçimi n'shpi.Malota ka lân i djal
e si jân kên bidatet e Malsis Katrinës ju deshti me lëshua shpin tân, mê
mallja mârri çi e kapa Malsija se âken gjynâf me da nânen prej djalit e
nuk e dij a i kapa bush i vijet e gjys e Vaseli i ra Bacit,se âken edhe maj
mâlli kje i martuom.Katrina e Malotës pas jâj kohet u mârtua se jâshtu
deshtën ropet e saj.Kur janisi Malsija me shkua n'Amerik,shkov edhe
Katrina me burr e kur u rrit vaseli majmath,e përhqon edhe atâ atje me
vetin e jâshtu u bâ prap me nân.I her ëm ka vizitua ën Karllovac prej Ameriket e ater e sot kurrma nuk e kâm pa gjall.I sokolan djalit â kên Vaseli e ka lân dy fëmi e i grua pas vetit kur u katrrua e vra me Lulgjuraj edhe po thon se ka dal si trim nat katrres.

Ekâm shkrua n'poezi teme:"U martova,Zoti m'dha fmi-bleva tok e bânâ shpi." E jâshtu besa,pas marteset e gjetme i bânes t'vogel e jâty kjeme gati i
vijet,ater bleme i shpi drûnit e shkuome me çekatrrua jâj izet km lark
jaj dhet vet me dy mjeshtra se duhej mej caktua tana veglat per me mujt
me mashtrua prap siç â kên.E mashtruome e goditme e besa deri n'ver hime
me banua e me 13-7-1961 na pruni Zoti si kokrra e molles djalin. Punoshim baçen
e i grim kërtolla,kollomoq për thî e besa t'dy pûnoshim n'pûn t'gjeveris
Danica punote n'tekstill e vet me tomobila.U bâ diçka i lik djali e besa
edhe râd e e çuome n'spital e than se ka diçka me zorr probleme.E pame se
nûk muj ma Danica me pûnua ater pas shtat vijet pûn ju deshti me lëshua
pûnen se kapa te shpija edhe teper shum pûn.Vet jâm njoftua tash mir me
me vêt edhe rreth lëgates djalit edhe me doktora e ja nisa me pûn private
çi e punosha pas pûnes gjeveris,e godita i garazh ku punosha e fitosha mâ shum
se gruoja çi kapa fitua n'fabrik.Me ditën e Shên Shtjefnit ‘65 diq baba i gruos
me 59vjet çepejt e pa lëgim e papritun .Me 17 gusht 1966 naka le edhe
i vajz e jâshtu me dy fmi vet n' pûn e gruoja n’shpi.me 1967 ën prânver ja nisme temelin shpis re e ën vjesht besa e gatuome i od e i kuzhin e hime mrên.
Puna na ka shkua mir,fitua kam mir fmija,shyqyr Zotit shnosh,por i hina i
grim ,për at koh,tepër thell n'politik kur ja ka nis"Pranvera e Kroacis"
hîna e organizuome i shtrajk për do pûntor çi jan kên me ne e i kan qit
prej punet.U munuome gjithqush,telegrame n'për komiteta ,u përpoqme me
Savken Dapcçeviq çi deshti me organizua por kje puna jon kot.Me 1971 mu deshti me
Lëshua punen se shkova aq lark deri çi ëm tha direktori ose u heshto ose përhiqu.
Përse i hina tepër thell asaj pun, ma fort deshta meu përhjek se meu heshtua se ëm vite
barrej meu bâ prej bishet i qîgj.
Both shkruova për Gjermani se kurr nuk jâm gëzua çi jâm atje por nevoja ëm ka çua,jo e punës ose e fitesës,por nuk kâm mujt mei durua ato horrllêqe çi i bâshin komunistat,se gjithçka punoshin,punoshin kûdra zakonit.Vet e dij se nuk jân kên tâna zakone t’mira por edhe jâto t’mirat i këtheshin mrapësht e jâta ëm hate përmrêna e nuk mujta mâ me durua.
Jekta çi pova kûvês tash â kên ën Gjermani por mûhabetin pe bâj për do Shqiptar çi kan arrdh tobosh,me bashkua tholla(Marka)n’për Gjermani për Kosov para se i ka ra Millosheviqi Kosovës.
Dërshe tynet âkên edhe i Malsor çi rrnon ën Zagreb e êmnin e kite Tom Berisha(jo Berishaj) pukovnik i ushtris Jugosllave ën penzion.Kur u da Croatija prej Jugosllavit âkên edhe deputat ën Sabor t’Crotis se e ka njofët Tugjmani qysh se jân ken oficira.Toma nuk ka mujt me hi ën Sabor me parti demokratike shqiptare se âkên parti e vogêl por ja ka dhân besên Tugjmanit se tuk t’ja nisi lufta ën Croati ka me shkua Toma ën Kosov, me autoritet çi e ka atje,meja shtî zjarmin e Millosheviqi nuk kame mujt ën dy ân me luftua, ater pas Kosovet edhe Malsis meja shtî zjarmin e meja nis luftën edhe atje.Shyqyr Zotit kurrkush nuk e ka nigjua as ën Kosov as ën Malsi.Kur e ka pa Tugjmani se Toma nuk ka bes, autoritet as munsi dërshe Shqiptarvet e meja letua pûnên e ka shty,partija e tij ka hup e e nuk âpa as tije mâ.Ater sija nisa me kuvêt jan arrdh edhe ën Augsburg me bashkua marka.Nuk dij për kâ por parolla âkên për arm për Kosov.Si gât kâm tokua te Gjelosh Daku me Pjetrin e Ded Lulash Bacit Sinishtaj kur kan arrdh me vizitua Gjeloshin.Gjeloshi naka njoftua me ta e thot për mua:”Jeky âsht Doda i Gjek Çûnit prej Vulêt.Akepa tije se e kanpa vra partizânt:”Jo,thot Toma nuk ëm bjen dërmêt megjas nuk kâm tije”.U çova ater vet e i thom "Po si nuk ke tije për Gjek Çûnin çi e
ka vra Bajo Stanku me t'45 me Zef Miliqin e me tijer."Po per Zefin kâm tije e për Gjeken nuk ëm bjen dërmêt”.Adin sot kush mem kallzua për kâ kan bashkua n’për Gjermani D.Marka e kush i ka çua atje me blijell t’holla.A din dikush mem kallzua sa Marka kan blijell e kuj jakan dhân e çka kan bâ meto.Vet e dij mir se sa shtir fitohen Markat ën Gjermani e ëm dhêpte zemra kur i xijerrte me grusht prej xhepit si guzhva pa takulin e jâshtû bân veç njeri çi nuk i ka fitua me djes e me mûnim.
Motra e vllazen çmonije ju a duhet mem megua aj soj njerit çi nuk e sho ma as lif as en tele-
vizion.Nuk âsht çud per at njeri çi kada me çua, en fillim t'luftes,ushtrin e Millosheviqit
en Malsi per meja ba Tugjmanit ma kollajt.Nuk asht çud per at njeri çi kada me çua prap
ushtri me i ra Malsis kur hini en Kosov çi e çarti e bov t'tan Shqiptart prej Kosovet mej
ba vêtin Shkjaut çi iku prej Kroacijet se nuk ka dijt çka me ba me ta.A din Tom Berisha-j
se ka kite pajt Malsija t'jaki shtî zjarmin?Vet nuk dij ka ki vojt Malsija e sa kishin pet gjall
por per Tom Berishen e dij se ka kite pajt.Ite kthye en brlog t'huoj se qyqja nuk e ka berlogun
e vet por i vên veet en berlog t'huoj en Zagreb ku jaka dhân Tugjmani eTiti. Pa ja nis lufta en
Malsi, çi e kite organizua te kishin digjua Malsort,kite ik prap ën Croaci mos me zân atje e
ite pëshe pas shpîdes Tugjmanit e kite prit a po çilet qyqja prej vejet çi e ka vû ën bërlog
e prap nuk kite dijt se çka ka toll me Malsi kû e ka shtî zjarmin,e ka ka pajt Malsori, sa i
kan vra çetnikt e Millsheviqit si met 45 kur e kan vra baben têm e nuk i bjen dermêt se kush
â kên Gjek Çuni,se Toma,Pashku, Rroku, Marku e shum tijer jân kên ma partizâna se Malazest. .Jaty ja rris nerên Malsis çi nuk e kan digjua e e kan pështua Malsin prej egzodusit si ën Kosov,
prej masakrit çi ite kên mâ i zi se a kên met '45-tên.A po din Malsija se sa kapa, Tom Berisha,
Pashko Marka e Mark Gjolja ,ka sot e kamepa nesër,se kur mujn politikant sot me shty
Komunën e Tuzit per katër vjet,mos me guxuojt me formua.Kur flet "Dinosha"en televizi-
on,çi nuk ka vijejt me demostratua para referendumit per komun t'Tuzit se i ban gjeder popullit per me dal e me votua për Mal t'Zi e jo veç av por edhe tijert,per shemull Kola
Lulgjuraj çi âsht ën parti t'Bullatoviqit çi â kên me Millsheviqin e kûdra Kosovet,Malsijet e t
ater çka doni me prit prej politiket çi e bajn jekta njerz çi folin për ne.Çka ka punua nankry-
etari i komunes Podgorices Lulgjuri sa â kên n'ât vet për Malsi, se, Malsija â ken nar ko-
mûn t'Podgorices e â’kên edhe për Malsi nânkryetar.
O,sa gjynaf âsht për Malsi çi i ka prîsat siç i kem sot.O,sa gjynâf âsht me tije kûvêtin se Malsija nuk muj me pajt komûën e vet,edhe sa gjynâf âsht me konstatua se kush e ka fajin çi Malsija nuk ka fuqi financijell me pajt vetin.

Tash po tihet veç qyqja e malit

Dimo Zot dita e ShnaKryqit
Dikur â ken i bukuri
Ball kullotshin brîs Deçiqit
Lop e qe berre e dhi

Gjîthkû â tije trokja e berrit
Qysh Tërgajet deri ën Plagza
Qysh Mileshit e Kodra t’Derrit
 kên plot me djelm e varza

Çobanesha kuq si molla
Opâkët e kuqe çarapt e barrll
Me xhubleta e rasha t’holla
Për pas barret tye me dal

E çobanat tye meu prî
Kâtka t’vjetra jâ po kton
“Prêl Gjeloshi i burr doji
e “Çka ka Lkuqa çi blegron”

Ën hije t’lisit tye mrizua
Berre e dhi jan bërzije
Tye i ra fellit tye me kënua
Edhe piskat jan tye u tije

Mei tije piskat â kên lezet
E prej fellit gjimote mali
Varzêt zêmra pou pëlset
Prej Rrase Mâlle këthehej zâni

Tash po tihet veç qyqja e malit
Brîs Deçiqit tye me knua
Felli,piskat e kâtka e djalit
Për gjithmon jân harrua














Kisha dek fort i gëzuoshim

A ka le edhe i nijeri
En Malsi çi âsht pêtua,
Jekshtû si vet i mjeri
Çi Malsin e kam ëlshua.

Jo për ërrnes e për hulad,
Jo për shpi e për tok,
Por k’tij shekullit për inâd
Çi naka da copa cop.

Kisha mujt mei dimua
Mashum se prej gurbetit
T’isha plak tye punua
Për nafak t’ vêti s’vetit

Nuk don gjithmon as Zoti
Mena dhan t’tânvet nafak,
Ën Malsi mena shkua moti
E t’gëzuoshm atje meu plak.

Meu plak tye meu knaq
Me rop t’vet, me shoqni,
Meu ërmua ,me pushua paq
Ën tok t’vet ën MALSI.

Nuk jâm trim çi mem përmêt,
As i urt mekên i njofshim,
Por ën Malsi t’kisha zân vêt
Kisha dek fort i gëzuoshim.

Kisha dek n’krrsh ,n’gur,
Kite kalua dikush buz vorrit,
E kite vû te kryet i lul,
E kite lag me uj prej Kronit.

E kite lag deri çi t’thahet
Siç po thahet zêmra jon ,
Prej Malsijet kur po dahet
Për kêt jet e për gjithmon.

Masakri ën Malsi me t’45

Me i mi e natqin
Tân Malsija u bush me tim
Katërdhet e pês u bâ vjeti
Ën Malsi u bâ gazepi
U bâ gazepi e pushka krisi
Ën Malsi dekja ja nisi
Lufta kje tye u marua
Lirija deshti me fîllua
Me fîllua për tân bot
Për Malsi kje besa kot
Mali i Zi ka urrnua
Sot Malsin duhet me dënua
Bajo Stankun e kan çua
Pushkatimin me fîllua
U çua Baji u çua ushtrija
E nezi u këthye Malsija.
Ushtris Baji dha amanet
Kurrjâ gjall s’guxon me met
Çi te gjêjm te shpija
Me paj mêt tân Malsija
Mat mir trima duom me xgijell
Mei pushkatua ose mej vijerr
U vrâ qijella pi Malsi
Bajo Stânku ën Tus ka hî
U vrâ qijella e nisi bora
E zez errth për Malsi ora
Ën Tus Baji jaka nis
Me vra trimat e ,Malsis
Ën Tus dy trima i ka zân
Dy sokola dy Trijeshjan
S’kan vra Husin as vra Sulin
Por Nik Macakaj Gjo NikLulin
Ën Vuksalekaj kur kan ra
Vasel Mirashin e kan vra
Ater jan kap me dal ën Spî
Kan plaçkit tâna ato shpi
Kurrkân tjetër aty nuk gjetën
Veç plakun luftar Pjetër Zekën
Dikû pas shpijet e kan çua
Si t’pa nijerzit e kan pushkatua
Ën Drûme lypën Pjetër Smajlin
Edhe trimin Kolec Martin Darin
Nafaka e tynet çi si kan gjet
Nafaka e tynet e Malsis
Nafaka e tynet e robve t’shpis
Se besa t’dy i kin hjek
T’dy besa i kin vra
Ater s’kan dijt çka me bâ
Por kan rra’ fmi e kan rra’ gra
Përllun mej bâ me kallzua
Burrat e babat ka kan shkua
Ater jan kap prej Traboinit
Kol Luk Nicaj trimi i trimit
Ky te shpija kite qillua
E kan lidh edhe munua
Kû jan tijert me kallzua.
Ater u hap tân ushtrija
Me lyp trima n’për shpija
Kol Luk Nicaj e pa ushtrin
Me dy trima ka po vin
T’tre bashk i kan lidh
Ater për Kish kur jan nis
Tân ushtrija ka hî ën Kish
Bajo Stânku i faqe zi
Ën Kish t’Hotit kur ka hî
Ka nis me thye,me çkatrrua
E ushtris i ka urrnua
Me jâto sene bushnie thesin
Edhe merrnie patër Zefin
T’tân i lidhën pa pas fajin
Ater Kishës ja shtîn zjarmin
E kan prish shpin e Zotit
E kan la me gjak t’Hotit
Jâshtû rrugash tye i mûnûa
Ën qaf kodës i kan çua
Aty t’katër i kan pushkatua
Jâshtû lidhûn me konopa
I kan qit ën do gropa
Bajo Stânku kopili i kurvës
Ater pas Hotit i ra Grudës
E ushtris tye mej prî
Kan lyp trima shpi për shpi
Jâshtû ën Vulaj kan perrî
i ushtar pa nevoj
Vên Gjol Prêçit levore ën goj
Çudi âsht çse kan vra
Megjithse s’ka bâ zâ
Aty i ran tân katunit
E kan hî ën shpi t’Gjek Çunit
Nûk kjen trimat ater te shpija
Veç dy gra edhe na fëmija
Age Pjetrja si burrnesh
Edhe Teku si trimnesh
Pshe levoren nar pështjllak
Pa pa trâb, besa, aspak
E nar tavândiku e qet
K’ta bastarra mos me gjet
Dikush Gjekës i ka çua fjal
Me gajret ën shpi me dal
I tha Gjekës del ën shpi
Jan bush Vulajt me ushtri
Kush kje, kurr s’kem dij
Vet mênoj dit e nât
A â ken gât a postefat
Av ka dijt se âsht rrezik
Me at fjal muj me fik
Se s’ka shall me ushtri
Por kênka kên rrisku i tij
Ater Gjeka ka bâ gsjret
Nuk ka dijt çka kame gjet
Nuk e pa mêt luftên fort
Por ato dekika si mekên sot
Nuk e harroj sa tije gjall
Kur e paç ulicës tye dal
Tye me këqyr shkallat e shpis
Tye me këqyr pushkët e ushtris
Deshti mua memu afrua
Por ushtrija e ka rrethua
Apot dhêp dhâpi mua pom dvet
Nuk e lan ma me kûvet
Por e kapën dy-tre vet
Pas Kurravicet e kan çua
Jâty besa e kan pushkatua
Jâty qyqet e kan grî
Por hala gjak nuk jan gî
Se pas Vulêt en Këshev kan hî
Bajo Stânku kopili i kurvës
I ka zan bajraktarët e Grudës
Por nuk mujti e s’pat burrni
Me derrdh gjak edhe nat shpi
E prej zûçit gati plasi
Kur i pështov Marti Hasi
Prej Milan Savit ka prû urrnim
Me nalua at pushkatim
Ën tjetër ân i batalon
Ën Selisht po nalon
Po lidhin trima dora-dora
Kjen tre vllazën tre sokola
T’tre t’bite e Prëk Tomës
Djelëm t’ri si kokrra e mollës
Lucën,Dodën edhe Gjrgjin
Nuk e pritën t’mjert Shnjergjin
Te Zef Miliqi kur kan hî
U kan dhan me hâger e me pi
Ja kan gjet kumarën ën shpi
Tân parija kur jân gî
Duon me marr kumarën e tij
Losh Gjoken prej Kushes Hotit
More burra pasha besën e Zotit
Nuk e lëshoj mikun për t’gjall
Ën pushim te vet ka arrdh
Ater parija ën kam â çua
Zef Miliqin s’kan digjua
Por ushtris i ka urrnua
T’tân mei lidh e mej pushkatua
Tash kallzov Zef Miliqi
Se sa trima jan Selishti
Nuk e lëshov kumarën e vet
Per mikpritje Zefi ka dek
Ka dek Zefi përnjerzi
Edhe hîni en histori
Siç kan hî edhe t’part e tij
Besa as Trijeshin s’lan rahat
Ën për shpija tân jan hap
E kan zân jât malacakun
Trimi trimit Kol Gjel Çakun
Edhe atij ja than konakun
Jeky masakër ën Malsi
Çi e bâni Mali i Zi
Nuk ka lidhje me liri
Nuk ka lidhje me njerzi
Nuk ka lidhje me trimni
E kan bâ qyqet me faqe t’zi
T’ite ken koha e krajlit
Ose koha e Mark Milanit
Kishin hi ën mjedis t’zjarmit
Mâli i Zi e Bajo Stânku
Ite derrll edhe atynet gjaku
Si â derrll te Zharnica
Kur â çua Podgorica
Podgorica e Cetîja
Kur jân nis ka Malsija
Me gjak pagov Mali Zi
Kur ka pësy me marr Malsi
Kû kje ater nimja e Zotit
Shum u nal shpirti i ropit
Se kurr jekshtû ska bâ vaki
Me hî ushtrija ën Malsi
Me vra trima Malsin me fik
Pa guxuojt pushk me qit
Me vra trima ën gropa mei shtî
Tân Malsin me blua ne zi
Edhe pa kryqa e arkavola
Pau qit hatër e pa vajtora





Faleminers t’tânvet
Lum për ty i madhi Zot
Gjashtdhet e pês ibusha sot
Gjstdhet e pês sot i busha
N’për male n’fush
O,sa çëpejt kto vjet po vin
Me dhet vjet ëlshova Malsin
Ën buz detit kalova rinin
Me izet shkova n’Croaci
Me tridhet e kater ën Gjermani
Tridhet vjet atje punova
O,i mjeri si gabova
E Croavin nuk e ëlshova
Nuk e ëlshova për gjithmon
Meu pêtua tash âsht von
T’kaluomit nuk këthehet mâ
E jâty s’kem çka me bâ
Por vet deshta diçka tjetër
Sot me shkrua jekët letër
Kaher deshta vet me shkrua
Fmijerin si e kâm kalua
Sa tije gjall s’kam me harrua
Sot do shpija dua mei nerua
Me nerua trima e gra
Çi jâm rrit,i mâth jâm bâ
Pa kta nijerz e jekto shpija
Edhe shtir m’ki shkua fminija
Vet hala s’jâm kûl n’kâm
Na la Zoti ater pa nân
Prej ëlgatet e jo prej t’shnoshit
Age Lulja e Lul gjeloshit
Për gjithmon nâka ëlshua
Për gjithmon kjoft bêkua
Kur ja nisa me shetit
T’dytën her Zoti pona fik
Nêmuor babën edhe gëzimin
Nêmuor bukën e ushqimin
Baba êm kje Gjek Çuni
Me katërdhet e pês i errth funi
Me gjith trima çi kan pushkatua
Për gjithmon kjoshin mallkua
Kurr nuk gîhen gjak Malsorit
I vraft Zoti e dita e Shnjonit
Vetûn Zoti naka lân
Pa bab edhe pa nân
Por axha t’mir nâka dhân
Axha t’mir si Gjoni e Lushi
Nâkan dasht si kurrkushi
Axha t’mir me gjith gra
Agja e Drânja çudi kan bâ
Agja â kên gruoja e Lushit
Edhe motra e Nosh Pjetër Lucit
Drânja âkên gruoja e Gjonit
I dimoft dita e Shnjonit
U kjoshin bêkua gjît e nânës
U bêkoft Zoti gjurmët e kâmës
Aty nuk muni me zân vêt Pashko markun pa përmêt
Shûm kâm pësua vet prej Pashkut
Shum e hângrme bukên s’bashkut
.Mei përmêt edhe do shpija
Ka Skorraqi edhe Spîja
Prej Skorraqit Mark Gjo Nik Pllûcin
E prej Spîjet Nosh Pjetër Lucin
Shum kam hâger darrlla e molla
Te Çore Markja e Mark Nikolla
T’tri votra edhe shpijat
Ishin çilûn si mekên t’mijat
Dit e nât nê çilshin derën
Për gjithmon va rris nerën
Kur u çohej ën luft kushtrimi
Shkoshim ën bohe te Kol Mini
Kola e Mrija paçin drit
Gjithmon bukur nakan prit
Ëm merrte malli Nar Helm me shkua
Fjalên dajet va kisha çua
Daja Prêçi vite mem tesh
Axha Ëm ûlte deri Milesh
Me daj Prêkên peshk me gjua
Me nuse t’dajës për uj ën Krua
Peshk t’pjekun petulla e mjâlt
Kurr te dajêt nuk ite gjat
T’tân dajat bêkua kjoshin
Me Pashk Elezen e Lul Gjeloshin
Me përmet dua edhe i burrnesh
Edhe me tâ Zoti ëm ka tesh
Atâ s’guxoj me harrua
Shum,past drit,ëm ka dimuai
I lumi vet kur u martova
Edhe i nân e fitova
Nâna e gruos zêmêr barrll
Si fmin e vet ëm ka mârr
Brajak Marta i kan thân
Ajo â ken si e treta nân
Besa shum naka dimua
Me ruojt fmin e me pûnua
Për gjithmon kjoft bêkua.

Burrat e Malsis

Lum për ty i madhi Zot
Mua ëm kara dërmêt sot
Me përmêt Grud,me përmêt Hot
Me përmêt Trijesh e Koj Kuçit
Burrnin e Çun Mûles e Marash Uci
Gjon Nik Lulit e Gjo Nik Pllûcit
Zef Martinit e Cul Ucit
Sul Brahimi e Brahim Dema
Nikoll Luca e Gjergj Gega
Mahmut Lekaj e martin Luca
Gjek Baci e Ahmet Muça
Sherif Kernaj e Simon Ujka
Pjetër Sellca e Câni Bajrit
Dok Martini e Tringa e Smajlit
Mei përmêt sa tijem gjall
Për gjithmon për goj mei marr
Mark Gjeloshi e Lulash Zeka
Zef Vuksani e Tom Leka
Marka Luca e Tom Zeka
Kol Nik Lucaj e Prël Geka
Marash Ujka e Dod pjetër Leka
Te Zharrnica u drill toka
Pushk tye qit Palok Gjoka
Halil Haka e Marka Kola
I pan mêt Crna Gora
Mark Milani e kral Nikolla
Gjthmon Malsija e ka marr hakun
Me Baca Kurtin e Kol Gjel Çakun
Me Sokol Dashin e Tom Gjo Smakun
N’për kulle n’për shpija
Te Zef Martini e Mul Delija
Âsht kûvêt e le burrnija
Si e kapa gjithmon Malsija
Pjetër Prëtashi,Marash Doka
Pjetër Smajli e Mirash Gjoka
Gjelosh Toma ,Gjergj Zef Martini
Martin Hasi e Nikoll Miri
Ujk Prêka e Gjeto Keqi
Marka Kola prej Tojeqit
Nikoll Shabi e Cuf Lekiqi
Gjek Çuni e Zef Miliqi
Smajl Zeneli Nish Gjeto Gjeka
Marka Noja e Zef Leka
Mei përmêt kokrrat e mollës
Selishjât t’bite Prêk Tomës
Lucên,Dodên edhe Gjrgjin
Nuk e pritën t’shuomit Sh’njergjin
Se i vërauv Bajo Stânku
Ju thaft fara konaku
Satijen gjall mos paçin nafak
Si nuk po gîhen iher gjak
Çi pe marrin ën Malsi
Partizâni i Malit Zi
Luc Prêla e Martin Loshi
Ded Nikashi e Dok Gjeloshi
Nosh Deda ePrêk Puli
Vasel Nikolla e Gjella Luli
Has Marashi e Nikoll Gali
Tom Deda e Nikoll Dod Smajli
Tom Smajli e Tom Keri
Nok Gjeloshi e Tom Dedi
Marash Uli eUc Geri
Mak Martini e Zef Prêka
Kol Mini e Gjon Gjeka
Ujk Prêka e Prêk Leka
Martin Gjelaj e Zef Gjeka
Kol Pjetri e Pjetër Smajli
Luc Prêla e Prêl Gali
Prêç Luli e Kolec Marti Dari
Zef Prêka e Selman Juku
Ujk Martini e Selman Juku
Zef Çuni e Mirash Turku
Gjeto Marku,Luc Mark Gali
Sherif Husi e Prêk Smajli
Tom Ded Nika,Bac Vuksani
Memet Murati,Hak Shabani
Pllûb Gjeka e Murat Smajli
Palok Gjeloshi e Nikoll Gali
Marash Mark Gjoni e Mirash Stani
Ded Nika e Ujk Dashi
Prêk Marashi e Gjo Nikashi
Prêl Nika e Ujk Marashi
Vul Nika e Nikoll Dashi
Lulash Leka e Ded Lulashi
Drek Stani e Gjo Mirashi
Stan Prêla,Martin Dreku
Prêç Leka,Tom Gjeku
Zef Baci,Muja Zeku
Gjel Deda ,Nik Leku
Prêk Gruda e Nosh Gjeku
Dash Marku ,Dok Ujka
Kol Mirashi e Kol Luka
Mirash Doda e Kol Ivani
Smajl Prêçeta ,Dod Smajli
Gjelosh Frânku,Mat Hasani
Gjelosh Nika e Gjo Vuksani
Martin Doda ,Mark Gali
Ded Nikashi e Gjo Smajli
Zef Nika e Zef Toshi
Marka Noja e Nik Gjeloshi
Dom+Antoni,Prêk Gjeto Marku
Nikoll Zef Martini e Gjeto Daku
Marash Kol Kurti,Pjetër Taku
Mark Miri e Gjo Nik Smaku
Pal Gjo Shyti Shaban Ceku
Gjek Deda e Ali Zeku
Vuksan Gela e Gjon Marashi
Luc Nishi e Kol Prêtashi
Gjo Deda e Gil Dashi
Nua Gjoni e Luc Mirashi
Lek Nika e Kol Mini
Luc Maxhi e Nosh Martini
Nik Gjeti e Viktor Luca
Tom Gjo Shyti e Zef Muça
Prêtash Uci ,Tom Gjo Smaku
Vllaznit,Gjergji e Gjelosh Daku
Lul Gjeloshi e Baca Gjeka
Zef Baci e Tom Gjeka
Nik Vuji ePrêtash Zeka
Dod Prêka e Luc Gjeloshi
Ded Kola e Pjetër Noshi
Tân jekta êmna çi kâm përmêt i kâm xijerr prej librit Prêk Grudës.

Dashtunija e paharrume

Ditën e hâne pa dal drita
Shum poshkon pazar rinija
N’Ur Dinoshës Gjyste t’prita
Aty ja nisi dashtunija

T’hânen âken dit pazarit
Dikush trekton ,dikush ën pûn
Kallabllêk ûlej prej malit
Ti ën shkoll e vet me drû

Fushës Dinoshës jem tye u ûl
Tye me qesh tye kûvêt
Ater rrishim mê jâj gur
Me pushua me zân vêt

Na konopët i shtrgoshim
Kur ja merrte ânâ gomarit
N’maje t’gishtêt na u çoshim
Meu rrok për krye samârit

Po kur delshim prej Podgoricet
Dora,dora si dy fëmi
U afroshim rrâx Pllanicet
Aty u dashim pëlot dashtni

Tuk u dashim ëm merrte mâlli
Se nuk dijsha kur kem meu pa
Ty pot merr fusha e mua mâli
Ëm dhêpte zêmra çi jem da

Vet t’kqyrsha prej mâjes mâlit
Per buz Cemit ka pom tret
Ater i pëshilsha syt e ballit
Se zêmra ême po pëlset

Ura e Dinoshës kjoft mallkua
Se shum her naka da
Jekshtû Zoti nêka shkrua
Kurrmâ Gjyste mos meu pa

Dashtija jon u cëkatrrua
Kur errth letra për ustri
E ty ropët t’kan fejua
Vet su ktheva ma ën Malsi

Vet për Zotin nuk t’treta
Tridhet vjet çi kan kalua
Prap ën zêmêr ty t’gjeta
Kurr nuk mujta met harrua

Gjâ mat âmêl mê ksaj tok
Nûk âsht si dashtnija e par
E kënaq zêmrêne bush plot
Nuk harrohet satijesh gjall

Per dashtni kâtka det knohet
Deti bijen qytelija
Satijet shekulli mosti prohet
Djalit e vajzës dashtûnija









T’bukur t’dha Malsore Zoti

Vet i qita lopët ën qeta
Mei kullot meu dhan uj
Çobaneshat aty i gjeta
Tye me têj mê jâj gur

Tye kuvêt tye ba lojna
Çpejt na erth mjezdita
Po kullotshin baktit tona
Me dyzen naka shkua dita

O, t’bukur tdha Malsore Zoti
Për dashtni e për lezet
I bukur shkon me ty moti
Kurr prej zêmret s’muç me tret

Kush Malsoren s’pe njofton
Nuk podin çka âsht dashtija
E rinija bosh poi shkon
E nuk din çka â’mrrekullija

Nipodon qef me bâ b
Blej bakti e shko çoban
Se Deçiqi kameu tha
E dashtnija poshkon dâm

Rroke Malsoren sa tijesh i ri
Mos e lê dâm me shkua
Se kur t’plakesh s’keme dij
Dashtunija ka met kalua.



Çka pom duhet me plak martesa

Nânâ ême m’ka fejua
M’ka dhan pas jâj plakut
Çka me bâ kush mem kallzua
S’muni me dal për der t’konakut

Po trypnohej me shoqe m’u tesh
Se me gishta pom kallzojn
E me mua jân tye qesh
Çi pas plakut ëm fejojn

More nân lumja vet për ty
Kur ëm dhê çka mênove
A kepa zêmêr a kepa sy
Po pse jetên ma helmove

Çka pom duhet me plak ërrnesa
Pa dashtni pa e pa lezet
Çka pom duhet me plak martesa
Satijet gjall metâ me fjet

Mua m’ke dhân pa mem dvet
Pas jâj plakut çi se dua
Belda nesër kame dek
Ç’keme bâ ater me mua

A pan mêt kur je ken e re
E t’kishin dhan pas jâj plakut
T’ite da shtratin meja ze
Kishe kcye prej çardakut

Kush mênon sot për rini
Kush mênon për varza t’shkreta
Kush mênon për dashtni
Kjoshin mallkua bidatet e vjetra

Belda sot na dijm ma mir
Për me xgijell nafakën e vet
Mos nê bâni ërrnesën shtir
Nuk ërrnohet i qin vjet.

Jeta e malsores

E shkreta Malsore çka ka hjek
Gjithmon dikush i ka urrnua
Qysh se â le e deri çi ka dek
Zêmra e saj kurr sâ gëzua

O’shtir jeta i ka kalua
Qysh se â le qef s’ka bâ
Qysh se â le me trâb ka ërrnua
S’ka guxuojt me bâ zâ.

Tuk ka nis ën shkoll me shkua
E ka bajt çântën plot
S’kapa gê kurr me pësua
Jâ dasht shtjerrat me kullot

Kur ka marua katër klasa
Nuk e lan en shkoll me shkua
N’për lâmâ n’për rrasa
Jâshtû rinija i ka kalua

S’ka guxuojt me kân meu tesh
S’ka guxuojt me lakmua
Veç me shkua çobanesh
Me uj e drû meu garkua

Garko drû,garko uj
Shko me berre sko me lop
Me bâ qef kurr s’ka muj’
Gjith ka shkote jâ da me rop

Ni mos kapa i grim nâfak
E me lyp i djal i ri
E kan dhân pas jâj plak
Ose â xbarrll me rop ën shpi

Jâshtû besa me bidate t’vjetra
Ka psheh faqet kuq si molla
Ka psheh shtatin si foleta
E ka ërrnua n’për ksolla.

Na jem dej burra me buk

Me i mi e nâtqin
N’Amerik u bâ kushtrim
Tetdhet e tre u bâ vjeti
N’Amerik u bâ gazepi
U bâ gazepi,u derth gjaku
U fik fisi e konaku
Ka arrdh xhevapi n’Malsi
Duhet meu kthye dy fise ne zi
Për Vaselin fisi i Vulêt
Për Nosh’ e Paloken fisi i Lulgjurêt
Tre djelmoça tre sokola
Pona vin me balona
T’tre dekun ën arkavola
Dërshe vetit atje jân vra
E jo ën pushim me arrdh me pa
Meu gëzua e qef me bâ
Jâri tjetrin kan pushkatua
Po vin ën Malsi meu vorrua
Lum për ty,Zot, t’kjosha fal
Shum po met trimi pa faj
Shum po jesin pa baba fëmija
Shum poi kjan trimat Malsija
Shum poi kjan burrat gruoja
Çi po vriten ën toka t’huoja
Ën Amerik âkên nadeti
Meu vra çobanat dërshe vetit
Dikur âkên,sot â harrua
Tash Malsija ja ka fîllua
Me qit pushk ën tok t’huoj
Tye me vra shoqi shojn
Tye me vra jâri tjetrin
Me fik rop me fik vetin
Pona jesin jetima fëmija
Pa rini po jet Malsija
Jekshtû nûk pahet sot burrnija
Kur dejet nnjeri me rakî
Çpejt i shkon ajo marri
Por na jem dej burra me buk
E po mênojm tepër shkurt
Nuk âht both levorja ën brêz
Mepa burrni,mepa êrz
Ni pe lëshojm, burra,Malsin
Pse pe lëshojm edhe burrnin
Ën tok t’huoj na jem shkua
Makollajt me jetua
E jo vllazên me luftua
Tân jem vllazên ën tok t’huoj
Mei dimua shoqi shoj
Nuk guxojm meu çnjerzua
Jâri tjetrin me pushkatua
I lûmi Zot t’lumt na për ty
Si meja nis nuk po dij
Jeket letër sot me shkrua
As nuk dij si me marua
Gjygj mekên nuk po dua
Kurrkuj zêmrên meja ëltua
Se jekjo pun nuk ëm bjen mua
Por vet deshta diç me shkrua
Jeky rrezik mos meu harrua
Mos me harrua jekyt rrezik
E rinin me porosit
A pe tijeni burra Malsin
A poi tijeni burra fëmin
A pe tijeni tye kjaj djalin
Ka pe kjan babën e vet
Ka po kjan kapo bërtet
A pe tijeni Malsin tye kjaj
Varrat en zêmêr tye i baj
Për t’tân ën dhe ç’kan hî
Po gjimon e shkreta Malsi
Po gjimojn malet e toka
Ka hî ën dhe Vasel Malota
Kan hî ën dhe Noshi e Paloka
Tye tije nânât me vajtua
Nuk muj Malsija me durua
Po pëlset shpirti edhe zêmra
Tye përmêt tan ata êmna
Duhet mem fal burrat e tokës
Ropët e Noshit e t’Palokës
Edhe ropët e Vasel Malotës
Det ëm fali fisi i Vulët
Edhe fisi i Lulgjurët
Jekto fjal kur ti maroj
Vet po drua se po gaboj
Por masmirit po naloj
Besa shtir âsht jekta me shkrua
E kurrkuj zêmrên mos meja ëltua
Mua mu deshti mei permêt
E jâty dua me zân vêt.

Për gjûh e fe pêsqin vjet
Kem luftua për mos me tret
Gjithmon deshtën menê prua
Me lut Zotin ën kish me shkua
Edhe festat mei festua
Gjithmon ne nakan pësy
Malsija â kên ferra ën sy
Për shkije e osmanlija
Për komunista e partija
Gjithmon Malsija â la me gjak
Kurr nuk kapa trâb aspak
Për pêsqin vjet çi nakan shtyp
Nûk kan mûjt Malsin me pyt
Por jekshtû ska bâ vaki
Mos me mûjt ën Malsi
As me tije gjûhen e vet
Por me shty e me tret
Na dimoft i madhi Zot
Gjithçka ruojtme deri sot
Gjûh e fe e njerzi
O, e shkreta ti Malsi
Po kush âsht tye met prî
Sot kur hine ën demokrati
Me kûvêt trysh po munohen
Se Malsis poi trypnohen
Sot Malsori nuk pe kupton
Sa çëpejt gjûhen pe harron
Se shkolltart pona gërmojn
Dijalektin te harrojm
Në për krye m’shkov kujtimi
Si kallzov Camaj Martini
Camaj Martini i mâth shkolltar
Allbanollog e shkrimtar
Me Gjelosh Dakun kâm qillua
Kur Martini naka kallzua
E kûvêti për gjûh t’Malsis
Se â temeli i gjûhës Shqipnis
Kurrkush nûk mûj sot me prua
Letërsisht ën shkoll me pësua
Por temelin s’mûjm me harrua
Duhet mepa i grim liri
Gjûhën e nânës me fol ën Malsi
Me shkrua libra e gazeta
Se jâshtû ruhet e vërrteta
Pou lutem more profesora
Çi u ka dhan shkoll Kosova
Gjûhen e NÂNËS mos me harrua
Se ju Zoti ka meu mallkua
Ën tri piesa na kini da
Nuk ka kush mrapa mena ra
I pakic çi âsht me shkolla
Manipullon me ta Kosova
Me politik çi â’ ën Malsi
Manipullon sot Mali i Zi
Na ën mjedis çi kem met
Kurrkush gjâ nûk pona dvet
Na t’voglit e kem i zêmêr
Po ruojm ner edhe êmên
Nerojm votër edhe êrzin
Nerojm gjûhen edhe brêzin
Nuk i lâm det nai tresim
Gjûh e fe deri çi t’desim.